Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?

Yaşanılan travma sonrası olayın büyüklüğü, bıraktığı hasar ve düşülen durumun zorluğuna bağlı olarak belli bir alışma dönemini herkes geçirir.


Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedir?

Kişinin normal hayat akışını bozan, onu çaresiz bırakan, bedensel, ruhsal bütünlüğünü bozan her türlü savaşlar, patlamalar, ani ölümler, depremler, salgın hastalıklar, kendisine ya da bir yakınına saldırı, işkence, geçirilen ölümlü kazalar, hatta aile içi şiddet, çocuklara yapılan fiziki ve ruhsal saldırılar gibi olayların hepsine travma denir. Herkes hayatının bir döneminde bu tarz sorunlarla karşılaşmış ve atlatmıştır. Kişilerin ya da toplumun bu olayları atlatamaması sürekli olarak geri dönüşlerle tekrar yaşaması durumuna ise travmadan sonra yaşanan stres hastalığı yanı travma sonrası stres bozukluğu denir. Bazen bu durumu toplumun tamamı yaşar( salgın hastalık, deprem ya da savaş gibi).Çoğu kişi bu durumları atlatırken bazı kişilerde bu durumlar süreklilik arz etmeye başlar. Peki, hemen hemen herkes bu sorunları yasarken neden bir kısmımız bu durumu atlatabiliyor ya da bir kısmımız post travmatik stres sorunu yaşıyor diye sorarsak bunun iki nedeni vardır;

1) Bu tarz olaylara maruz kalma sıklığı

Mesleği gereği asker, doktor, polis, itfaiyeciler sürekli olağandışı durumlara maruz kalırlar. Çoğumuz için gerçek bir korku nedeni olan parçalanmış cesetler, insanların elinizde can vermesi, askeri çatışmalar bu kişilerin sıradanı olur. Çoğu kişi buna direnç geliştirir ve bu olaylar onlar için sıradanlaşır. Fakat travma ne kadar yaşamı tehdit edecek oranda büyük ya da süresi ve şiddeti ne kadar uzun olursa kişilerin bu süreçten çıkma zamanları uzar ve hastalığa yakalanma riskleri artar. Mesela trafik kazasına maruz kalan bireyin geçirdiği trafik kazası ölümlü olursa travmanın şiddeti artığı için hastalanma riski de artar. Ya da salgın hastalığı toplumun hemen hemen hepsi geçirir fakat bu salgın hastalık sırasında kişi bir yakınını kaybeder ya da kendisi hastalanırsa süreç onun için uzar, travmanın şiddeti artar ve hastalanma riski de misliyle artar.

2) Yaşadığı ortamda sürekli bu tarz durumlarla karşılaşanlar

Mesela uyuşturucu satan, bir mahallede yaşayan çocuklar sürekli polis gözetiminde mahalleye girip çıkarlar ya da çoğu gece sabaha karşı evlerine baskın yapılırsa ilerde uyku problemleri ile karşılaşırlar. Özellikle başka psikiyatrik hastalıkları olan ve alkol- madde bağımlısı kişiler karşılaştıkları nahoş durumlardan hemen çıkamaz ve hastalanırlar.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu belirtileri nelerdir?

Yaşanılan travma sonrası olayın büyüklüğü, bıraktığı hasar ve düşülen durumun zorluğuna bağlı olarak belli bir alışma dönemini herkes geçirir. Bu dönemlerde yaşanılan olayın hiç yaşanmamış gibi kabul edilip hızlıca normalleşmeye çalışılması ki bu durum bastırmadır, ya da kişinin tamamen kendini halsiz, bitkin hissedip her şeyden elini ayağını çekmesi yalnızlaşmaya çalışmasıdır. Ev işlerine, iş hayatına adapte olamamak çabuk sıkılmak, sebepsizce ortamlardan uzaklaşmak, tedirgin olmak, Uykuya dalamama, rüyalar görme bunların hepsi normaldir fakat her ne olursa olsun bu yaşanılan durumların süresin 1 ayı geçmemesi gerekir. 4-5 haftadan uzun süren bu belirtiler ev, iş hayatınızı etkiliyor, insanların sizden uzaklaşmasına neden oluyorsa stres bozukluğu hastalığına yakalanmış olabilirsiniz. Eğer yaşanılan travmanın üzerinden 1 ay süre geçmesine rağmen hala olayı an be an yasıyor, uykuya dalmakta zorlanıyor sürekli kâbuslarda yaşanılan travmayı görüyorsanız, Sürekli tedirgin ve öfkeliyseniz, insanların en ufacık bir hatasına karşı tahammülünüz yoksa. Ev iş hayatına tekrar adapte olamıyor, sosyal ortamlardan uzak duruyorsanız. Duygusal olarak kendinizi halsiz, bitkin tabiri caizse üzerinizden tır geçmiş gibi hissediyorsanız büyük ihtimalle yani bir hastalığınız var adı da Travma Sonrası Stres Bozukluğu dur.  Mutlaka profesyonel yardım almalısınız. Yapılan çalışmalar kadınların erkeklere oranla belki de daha duygusal yapıları nedeniyle bu rahatsızlığına daha çok yakalandıklarını gösterir. Travma toplumsal bile olsa kadınlar erkeklere göre 2 – 3 kat daha fazla bu hastalığa yakalanırlar. Burada ki başka bir handikapta bu hastalığına eşlik eden yandaş hastalıklardır ki en çok depresyon görülür. Zaten kişi ne olduğunu anlayamadan depresyona girer ve kişi kendini halsiz bitkin, hayattan soğumuş bir ruh haliyle bulur. Bu dönemde alkol uyuşturucu çare olarak denenir ve yeni bağımlılıklara sahip olunur. Kişi sosyal izolasyona girer. Kişisel bakımı zayıflar, özgüvenini yitirir ve intiharı daha sık düşünülür. Kişinin düştüğü bu kaotik durum hemen fark edilmez ve kişiye profesyonel bir yardım yapılmaz ise ne yazık ki sonu hep intihardır.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?

Öncelikle kişinin yakınlarının kişi hakkında gözlemde olması gerekir. Çünkü kişi çoğu zaman hastalığının farkın da değildir. Yaşadığı üzüntü ya da depresyon durumunu yaşanılan olayın üzerinden tutulan yas olarak değerlendirir.  Mesela zor şartlar altında askerlik yapmış birinin askerden döndükten sonra uyuyamaması, kâbuslar görmesi, en ufacık bir gürültü de kendini masanın altına atması hala yaşadığı travmanın etkisinde oluğunu ve mutlaka gözetim altında tutulması gerektiğini gösterir. Askerden geldikten 1 ay sonra hala sosyal hayat adapte olamıyor, kendini yalnızlaştırmaya çalışıyor sa kişinin yardım alması gerekir. Ayrıca çok önemli olan bir durumda lohusalık depresyonudur. Bebek doğduktan sonra anne bebeğinden kaçıyor sürekli emzirmeyi reddediyor, aldığı kilolardan vücudunun doğumla değişen şeklinden bebeğini sorumlu tutuyorsa mutlaka ama mutlaka dikkat edilmesi gerekir, çünkü bazen bu durum annenin yaşadığı travma ki burada travma doğum oluyor adapte olamaması hatta kendi intiharı ya da bebeğinin canına kastetmesiyle sonuçlanabilir.

Hastalığın tedavisinde hem ilaç kullanılır hem de yüz yüze yapılan psikoterapilerle tedavi planlanır. Öncelikle yandaş depresyon ya da anksiyete tarzında hastalık varsa bu hastalıkların tedavisinde ilaç kullanılmalıdır. Özellikle ilaç tedavisinde antidepresanların tartışmamız yeri büyüktür ve ilk tedavi olarak kullanılır. Ayrıca uzun zamana yayılmış olayların öncesi ve sonrasını konuşarak yapılacak psikoterapi görüşmeleri tedavide altın standarttır.