Güneş Yanığı Nedir? Güneş Yanığına Ne İyi Gelir?

Yaz mevsiminin yaklaşması ve güneşin içimizi ısıtarak bizi kızgın kumlarla serin sulara çağırmasıyla beraber karşımıza çıkan en büyük sorunlardan biri de güneş yanıkları oluyor.


Güneş Yanığı Nedir? Güneş Yanığına Ne İyi Gelir?

Yaz mevsiminin yaklaşması ve güneşin içimizi ısıtarak bizi kızgın kumlarla serin sulara çağırmasıyla beraber karşımıza çıkan en büyük sorunlardan biri de güneş yanıkları oluyor. Peki bütün sene keyifle planladığımız tatilde güneş yanıklarıyla karşılaşırsak tatilimizi zehretmemesi için ne yapmalıyız? Güneş yanığı nedir, nasıl geçer, ne iyi gelir? Güneş yanığından korunmak için yapılması gerekenleri biliyor muyuz?

Güneş yaşamımızda hava ve su kadar değerli bir hayati unsur olmasının yanı sıra dünyamıza 149 milyon km uzaklıkta olmasına rağmen canlıların yaşamı için gerekli olan en büyük ısı ve ışık kaynağıdır. Ayrıca insan vücudu için gerekli olan D vitamininin de %90-95’lik bir kısmı da güneşten gelen ışınlar sayesinde deriden sentezlenmektedir. Yaşamımız için bu derece önemli olan güneş ışınlarının zararları da uzun senelerdir uzmanlar tarafından araştırılmakta ve ortaya koyulmaktadır.

Uzun saatler güneş altında kalarak güneş ışınlarına bilinçsizce maruz kalmak, bronzlaşma amaçlı saatlerce güneşlenmek, karlı havalarda güneş korumasına dikkat etmemek, güneş koruyucu kullanmadan özellikle güneş ışınlarının dik geldiği saatlerde dışarıda kalmak derinin yıpranmasına ve pek çok farklı rahatsızlığa sebep olabiliyor.

Güneşten dünyamıza çeşitli dalga boylarında ışınlar yansıyor. Güneşin UV (ultraviyole) ve IR (kızılötesi) ışınları sebebiyle güneş yanıkları, ışık hassasiyeti, güneş çarpması, göz hasarları, ışığa bağlı döküntüler ve hatta uzun süreli devamlı güneş maruziyeti neticesinde deri kanseri bile meydana gelebilmektedir. Üstelik toplumumuzda bilinenin aksine güneş yanıkları, sadece sıcak yaz mevsiminde değil kışın sert geçtiği karlı havalarda da risk oluşturuyor. Kar güneş ışığını %80 oranında yansıtma özelliğine sahiptir ve yansıyan güneş ışınları da güneş yanıklarına sebep olabilecek ölçüde yoğunlaşarak tehlike yaratabilmektedir. Ayrıca solaryum, fototerapi gibi UV ışını ile çalışan kaynaklar sebebiyle de güneş yanıkları meydana gelebilir.

Güneş Yanığı Nedir?

Güneş yanığı; güneş ışınlarına kısa süreli ve yoğun miktarda maruz kalan ciltte birtakım değişikliklerle kendini gösteren deri rahatsızlığıdır. Yoğun UV ışınlarına uzun süreli maruz kalan ciltte görülen ilk belirti kızarıklıktır. Sonrasında içi su dolu kabarcıklar meydana gelir.

Güneş ışınlarına maruz kalındıktan 2-4 saat sonra kızarıklıklar kendini belli eder ve etkilenen deri şişerek ağrılı bir hal alır ki bu birinci derece yanık olarak adlandırılır. Bir sonraki aşamada etkilenen deri yüzeyinde içi su ile dolu baloncuklar meydana gelir. Güneş yanıkları deri bütünlüğünü bozarak savunmayı zayıflatır ve etkilenen bölgeler oldukça hassas, mikrop kapmaya yatkın hale gelir. Etkilenen bölgeler nemini kaybederek kuru ve gergin bir hal alır, bu da kaşıntıya ve ağrıya sebep olur.

Güneş ışınları yalnızca birinci ve ikinci derece yanıklara sebep olmaktadır, güneş kaynaklı üçüncü derece yanık oluşmaz.

Güneş Yanığına Ne Sebep Olur?

Güneş yanığını meydana getiren faktör cildin uzun süreli ultraviyole ışınlarına maruz kalarak hasar görmesidir. Üç çeşit UV ışını vardır; UVA ışınları deride epidermisin altında yer alan dermis tabakasını tahrip ederek etki gösterir ve uzun süre maruz kalınması cildin esnekliğini kaybederek erken yaşlanmasına sebep olur. UVB ışınları epidermisi etkiler, ayrıca uzun süre UVB ışınlarına maruz kalınması sonucu cilt yüzeyindeki kızarıklık, şişme ve ağrıya sebep olur. UVC ışınları atmosfer tarafından filtrelendiği için herhangi bir koruma önlemi alınmasa da zararsızdır.

Güneş yanığı oluşumunda dikkat etmemiz gereken diğer bir faktör de kişiye göre farklılık gösterebileceğidir. Cilt ve saç rengi açık tonlarda olan kişiler güneşten gelen ışınlara karşı daha korunmasızdır ve kolaylıkla etkilenebilir. Açık tenli, sarı ya da kızıl saçlı ve renkli gözlü kişiler güneş ışınlarına daha duyarlıdır. Ayrıca çocuklar erişkin bireylere göre daha duyarlıdır. Antibiyotik ve antimikotik (mantar ilaçları) ilaçlar gibi cilt bariyerinde hasara sebep olan ve cildin savunmasını zayıflatan ilaçlar da güneş yanığı oluşum riskini artırmaktadır.

Güneş Yanıklarından Korunmak İçin Neler Yapabiliriz?

  • Dünya sağlık örgütünün önerisine göre yaz aylarında 08:00-17:00 ve kış aylarında 10:00-15:00 saatleri arasında korunmasız olarak güneşe çıkmamak gerekiyor çünkü bu zaman aralığı güneş ışınlarının en dik geldiği saatler.

  • Havuzda ya da denizde güneş ışınları suyun 90 ila 200 cm derinine kadar ulaşabilir. Bu nedenle yüzerken de korunmasız olduğumuzun farkında olmalıyız.

  • Siperlikli şapkalar kullanılması direkt gelen güneş ışığından bir miktar koruyabilir.

  • Likralı, koyu renkte ve sık dokunmuş giysiler güneşten korunmamızda yardımcı olur. Islanmış kıyafetlerin güneş ışınlarından koruma düzeyi düşmektedir.

  • Sık dokunmuş uzun kolu giysiler tercih edilmelidir.

  • Güneşin yoğun olduğu saatlerde mevsim fark etmeksizin UV koruması içeren güneş gözlükleri kullanılması göz hasarlarına karşı tama yakın bir koruma sağlar.

  • Açıkta olan ve güneş ışınlarına direkt olarak maruz kalan yüz, eller ve kollar gibi bölgelerde 30 ve üzeri koruma faktörü içeren güneş koruyucu ürünler kullanılmalıdır.

  • Güneş koruyucuların mutlaka güneşe çıkmadan önce sürülmesi gerekir. Güneş koruyucu sürüldükten ortalama 30 ila 40 dakika sonra cilt üzerinde gereken bileşikleri oluşturarak tam koruma sağlayabilir. Ayrıca güneş koruyucular sıklıkla yenilenmeli, suya girip çıktıktan sonra tekrar sürülmelidir.

  • Güneş koruyucu ürünler seçilirken gelişigüzel tercih yapmamak ve bilinçli bir karar vermek de koruma açısından fark yaratıyor. Bazı güneş kremleri fiziksel, bazıları kimyasal filtre içerir, bir kısmında ise her ikisi birden mevcuttur. Kendi cilt yapınıza ve hassasiyet durumunuza en uygun olan güneş kremini seçmeli ve sağlık bakanlığı onayı bulunmasına dikkat etmelisiniz. Ayrıca güneş kremlerinde son kullanma tarihleri mutlaka kontrol edilmeli ve tarihi geçen ürünlerin gerekli korumayı sağlamayacağı bilinmelidir.

  • Mümkün olabildiği kadar gölgede durulmalıdır ancak gölgede durmak güneş yanıklarından tam anlamıyla korumaz; kardan, denizden ya da kumlardan yansıyan güneş ışınları göz ardı edilmemelidir.

Güneş Yanığı Nasıl Anlaşılır?

Güneş yanığında en belirgin bulgu; kızarık, gergin ve ağrılı deridir. Birkaç gün içinde kabuklanma ve soyulmalar görülebilir. Belirtiler güneşe maruz kaldıktan sonra 12-24 saat içerisinde maksimum düzeye ulaşır. Şiddetli güneş yanığının belirtileri ise şu şekilde sıralanabilir;

  • Deride ağrı, sertleşme ve şişme(ödem)
  • Üşüme hissi
  • 38 derece ve üzeri ateş
  • Solunumun ve nabzın hızlanması
  • Halsizlik, bitkin hissetme
  • Baş ağrısı
  • Susuzluk hissi
  • Mide bulantısı
  • Gözlerde ışığa karşı ekstra hassasiyet

Güneş Yanığına Neler Yapılabilir?

Güneş yanıklarını hafife almamak ve erken müdahale etmek önemlidir, hafif dereceli bir yanıkla karşılaşmışsak doktora gitmeden önce evde basit ve doğru müdahalelerle kalıcı hasar oldukça azaltılabilir hatta engellenebilir. Ancak eğer yanık 2-3 gün içerisinde hafiflemiyorsa, farklı tedavi yöntemleri uygulanması gerekebileceği için mutlaka en yakın sağlık kuruluşuna giderek profesyonel destek istemenizde fayda vardır.

Hafif dereceli güneş yanıklarının bir hafta içinde kendiliğinden iyileşmesi muhtemeldir, ancak evde uygulanabilen basit yöntemlerle iyileşmeyi hızlandırabilir ve yanık sebebiyle oluşan ağrıyı azaltarak iyileşme sürecini daha konforlu geçirebilirsiniz. Güneş yanıklarıyla karşılaştığımız zaman ilk yapılması gereken şey deriyi serinleterek rahatlatmak ve temiz tutmaktır. Cilde soğuk uygulamalar yapılması hem yangıyı hafifletir hem de enfeksiyon riskini azaltır. Ağrı azalana dek aralıklı olarak soğuk kompres yapılabilir ancak buz küpleri gibi aşırı soğuk maddelerin kullanılması faydalı olmayacaktır ve kullanılmaması tercih edilir. Güneş yanığı sebebiyle bol su kaybı olduğu için sık sık sıvı tüketmek de önemlidir.

İleri derece yanıklarda etkilenen bölgede içi su dolu kabarcıklar oluşmaktadır. Bu kabarcıklar asla patlatılmamalıdır çünkü açık yaraya dönüşerek enfeksiyon riskini artırır. Eğer bu şekilde patlayan kabarcıklar varsa bölge mutlaka temiz tutulmalı ve mikrop kapması engellenmelidir.

Güneş yanığı fazlaca ağrıya sebep olabilen bir deri problemidir ve eğer yanıklar çok fazla ağrıya sebep oluyorsa ağrı kesici kullanımı faydalı olacaktır. Güneş yanığı olduktan sonra tekrar dışarı çıkacağınızda, yanık olan bölgeleri tam olarak korumaya ve bu bölgelerin özellikle güneş almamasına dikkat etmelisiniz.

Güneş yanığı olan bölgede meydana gelen yangı, kaşıma ihtiyacı hissetmenize sebep olabilir. Ancak bu bölgeler oldukça hassastır ve cilt bariyeri zedelendiği için enfeksiyona açıktır. Yanık olan bölgeyi mümkün olduğu kadar kaşımamalısınız ki mikrop kaparak enfekte hale gelmesin. Yanık bölgeye düzenli olarak uygulanan nemlendirici etkili ürünler hem ciltteki gerginliği hem de bundan kaynaklanan kaşıntıyı azaltacaktır. Ayrıca düzenli nemlendirme sayesinde yanık izleri ve cilt lekeleri oluşma ihtimali önemli ölçüde azalır.

Güneş yanığı olduktan sonra giysi seçimini doğru yapmak da oldukça önemlidir. Dar ve vücuda yapışan giysiler tercih edilmemeli, mümkün olduğu kadar yanık bölgesine temas etmeyecek ve hava almasını sağlayacak bol kıyafetler tercih edilmelidir.

Zeytinyağı:

evlerimizde sürekli kullandığımız ve kolayca bulabileceğimiz zeytinyağının güneş yanığından etkilenen bölgelere sürülmesi, güneş ışınlarından etkilenerek gerilen ciltteki gerginliği yatıştırır ve kuruyan bölgelerde rahatlama sağlayabilir. Ayrıca güneş yanığı sonrasında oluşabilecek cilt lekelerini azalttığı da bilinmektedir.

Aloe Vera:

Güneş yanığı tedavisinde kullanılacak en önemli doğal yöntemlerin başında aloe vera bitkisi gelmektedir. Yanık sonrası ortaya çıkan ağrıyı ve kızarıklığı azaltan aloe vera, antik Mısırlıların da yanık tedavisinde kullandığı bir yöntemdi. Taze aloe veranın bir parça koparılarak buzdolabına koyulup bir süre soğutulduktan sonra kullanılması, anti-enflamatuar özelliğe sahip olması sebebiyle önemli derecede rahatlama sağlayacaktır.  Eğer taze aloe vera bitkisi bulamıyorsanız piyasada hazır olarak satılan jel veya losyon formda aloe vera içerikli ürünler temin ederek kullanabilirsiniz.

Siyah Çay:

Çay içmeden geçen günümüz yok denecek kadar az. Erişiminin kolay olması ve her evde bulunması sebebiyle yanık tedavisinde kullanılan en pratik yöntemlerden biridir çay uygulaması. Normal şekilde demlenmiş çay poşetlerini yeterince ılıdığına emin olduktan sonra yanık bölgeye uygulamak, çaydaki antiseptik özellik sebebiyle yatıştırarak rahatlama sağlayabilir.

Papatya Çayı:

Papatya çayı içildiğinde yatıştırıcı ve sakinleştirici özelliklere sahip olmasıyla bilinen ve oldukça sık tüketilen bir üründür. Bu özelliklerinin yanı sıra güneş yanığı olmuş cildinizde de rahatlamaya ve yumuşatmaya sebep olur. Bunun için içilecekmiş gibi demlendikten sonra soğuması için bir süre beklenir ve hazır olduğunda temiz bir bez ya da pamuk yardımıyla güneş yanığından etkilenen bölgeye nazikçe uygulanır.  

Lavanta Yağı:

Lavanta bitkisi hoş kokusunun yanı sıra yüksek nemlendirme özelliğine de sahiptir. Aynı zamanda ağrı kesici etkisiyle rahatlamaya da yardımcı olur.  Lavanta yağı bu özellikleri sebebiyle güneş yanıklarında da sıklıkla kullanılan tedavi yöntemlerinden bir tanesidir.

Hindistan Cevizi Yağı:

Güneş yanıklarında en büyük problemlerden biri cildin su kaybetmesi ve kuruyarak gerilmesidir. Bitkisel yağlar arasında kullanımı oldukça yaygınlaşan popüler bir yağ olan Hindistan cevizi yağı ise, antiseptik özelliğe sahip olması ve iyi bir nem kaynağı olması sebebiyle güneş yanıklarında kullanıma uygundur. Yanıktan etkilenen gergin derinin nemlenerek yatışması da ağrıyı azaltmaya yardımcı olur. Aktarlardan, eczanelerden ve birçok kozmetik ürünü satan marketten temin edebileceğiniz saf içeriğe sahip Hindistan cevizi yağını, yanık olan bölgeye temiz ve kuru bir pamuk yardımıyla yumuşak hareketlerle uygulamalısınız.

Elma Sirkesi:

Elma sirkesinin kullanım alanları ve faydaları her geçen gün bizi şaşırtmaya devam ediyor. Hafif derecedeki yanıklarda rahatlıkla kullanabileceğiniz elma sirkesi, cildin pH’sını düzenleyerek iyileşmeyi hızlandıracaktır. Suyla seyrelterek güneş yanığından etkilenen bölgeye uygulayabilirsiniz. Banyo suyuna katarak duş alınması da bir diğer kullanım şekli olarak karşımıza çıkıyor.

Salatalık:

Her öğünde keyifle tükettiğimiz su içeriği oldukça yüksek olan salatalığın güneş yanıklarında da yatıştırıcı olabileceğini biliyor muydunuz? Salatalığın içeriğinde bulunan vitaminler cildin yenilenmesine yardımcı olmaktadır. Kabuğuyla birlikte rendeleyerek suyunu çıkardığınız salatalığın yanık oluşumu bulunan bölgelere nazikçe sürülmesi, yanığın sebep olduğu ağrıyı azaltacak ve bölgedeki ağrıyı azaltarak rahatlama sağlayacaktır.